Anlam, Zorlayıcı Deneyimler, ve Psikolojik İyi Oluş

İnsanın yaşamı boyunca hayatını anlamlı kılma eğilimde olduğunu biliyoruz. Anlam, aynı zamanda psikolojik iyi oluş için de olmazsa olmaz bir öğe.  Bununla beraber, zorlayıcı yaşantılarla karşılaşmanın psikolojik iyi oluş üzerinde olumsuz etki yarattığını söylemek mümkün. Ancak her zorlanma psikolojik iyi oluşu aynı şekilde etkilediğini söylemek mümkün değil. Bu noktada, 2020 senesinde gerçekleştirilen bir araştırma ise zorlayıcı yaşantının psikolojik iyi oluş üzerinde yarattığı etkinin hayattaki anlam ile ilgisini inceledi. İlgili araştırmaya 2858 kişi katılım sağladı.

Araştırmacılar anlamın yaratabileceği farklılığı 3 farklı çalışma grubu kapsamında inceledi.

İlk aşamada katılımcılar zorlandıkları bir yaşantıdan bahsettikleri bir yazı yazıyorlar ve psikolojik iyi oluş ve anlam seviyesi ölçeklerini tamamlıyorlar. İkinci düzenekte ise katılımcılar güncel olarak deneyimledikleri bir zorlanma (1), geçmişte yaşadıkları bir zorlanma (2) ve nötr bir yaşam deneyimi (3) hakkında yazı yazmak üzere rastgele bir şekilde gruplara ayrılıyorlar. Son düzenekte ise belirttikleri zorlayıcı yaşantılar hakkında hangilerinin anlamlı olup olmadığına yönelik bilgi vermeleri isteniyor.

Zorlayıcı yaşantının zamanı anlam olgusunu farklılaştırabiliyor.

İlk sonuçlar yaşanılan zorlanmanın geçmişe kıyasla şimdiki zamanda olmasının hayatın anlamını daha fazla düşürebildiğini gösteriyor. Yani katımcılar, geçmişte yaşadıkları bir zorlanmadan bahsederlerken hayatın anlamı seviyeleri nispeten daha az düşüyor. Bununla beraber, katılımcılar arasından geçmişte yaşanılan zorlanmaya kıyasla güncel bir zorlanma deneyimlerinin psikolojik iyi oluş seviyeleri de daha düşük. Özetle, karşılaşılan zorlanmanın ne zaman deneyimlendiği sonuçları değiştiriyor. Ancak, buna rağmen, zorlanma süresi ile sonuçlar arasında bir alaka bulunmuyor. Bir diğer taraftan, zorlayıcı yaşantı güncel olsa dahi bu yaşantıyı anlamlı bulan bireylerin psikolojik iyi oluşlarının daha yüksek olduğu da ortaya koyuluyor.  Bu sonuçlar, ikinci çalışma kapsamında daha deneysel bir ortamda destekleniyor. Başka bir deyişle, ikinci çalışmanın sonuçları da yaşanılan zorlanma güncel olsa da hayatın anlamında bir düşüşe sebep vermiyorsa psikolojik iyi oluşu da düşürmediğini ortaya koyuyor. Üçüncü çalışmanın sonucunda ise, katılımcıların geçmiş zorlanmalarını şimdiki zorlanmalarına kıyasla daha anlamlı buldukları bulgusunu destekledi.

Özetle, kişilerin yaşadıkları zorlayıcı deneyimlerin psikolojik iyi oluşları üzerinde yaratacağı etki bu deneyimin hayatlarındaki anlamı ne derece zedelediğine göre belli oluyor. Anlamsızlık yaratmayan zorlayıcı deneyimler psikolojik iyi oluş üzerinde daha az düşüşe sebep olabiliyor.

Kaynak:

Edwards, M. E., & Van Tongeren, D. R. (2020). Meaning mediates the association between suffering and well-being. The Journal of Positive Psychology15(6), 722 – 733.

143